پشتیبانی سایت چیست؟ چرا سایت بدون نگهداری کم‌کم از کار میفته
خیلی از کسب وکارها فکر می کنن ساختن سایت یه کار یک باره ست؛ طراح سایت رو تحویل می ده، پولش پرداخت می شه و ماجرا تموم می شه. چند ماه بعد اما نشونه ها پیدا می شن؛ سایت کند شده، یه فرم دیگه کار نمی کنه، پیام عجیبی بالای صفحه نمایش داده می شه یا گوگل اخطار امنیتی می ده. تو بدترین حالت هم یه روز صبح سایت کلاً از دسترس خارج شده و هیچ بکاپ سالمی وجود نداره
سایت شبیه یه ماشینه. می تونی یه بار بخریش، ولی اگه سرویس دوره ای نداشته باشه، دیر یا زود وسط راه می مونه. تو این مطلب بررسی کردیم پشتیبانی سایت دقیقاً چیه، شامل چه کارهایی می شه، چرا سایت بدون نگهداری خراب می شه و چطور می شه پشتیبان مناسب انتخاب کرد
پشتیبانی سایت یعنی چی؟
پشتیبانی سایت مجموعه ای از کارهای منظم و دوره ایه که سایت رو بعد از راه اندازی سالم، امن، سریع و به روز نگه می داره. این کارها معمولاً به دو دسته تقسیم می شن؛ کارهای پیشگیرانه مثل به روزرسانی، بکاپ گیری و بررسی امنیت که جلوی مشکل رو می گیرن، و کارهای واکنشی مثل رفع خطا، بازیابی سایت و اعمال تغییرات که بعد از بروز مشکل یا نیاز انجام می شن
پشتیبانی خوب بیشتر پیشگیرانه ست. هر چقدر کارهای دوره ای منظم تر انجام بشن، نیاز به رفع مشکلات اضطراری کمتر می شه. مثل همون ماشین که اگه روغنش به موقع عوض بشه، موتورش وسط جاده از کار نمیفته
چرا سایت بدون نگهداری خراب می شه؟
نرم افزارها مرتب تغییر می کنن
هر سایتی روی یه زنجیره از نرم افزارها ساخته شده؛ سیستم مدیریت محتوا مثل وردپرس، قالب، افزونه ها، نسخه ی PHP سرور و پایگاه داده. هر کدوم از این ها مرتب به روز می شن. وقتی یکی به روز می شه و بقیه نه، ناسازگاری پیش میاد و بخشی از سایت از کار میفته
حفره های امنیتی کشف می شن
هر روز آسیب پذیری های جدیدی تو نرم افزارهای وب کشف می شه. سازنده ها با به روزرسانی این حفره ها رو می بندن، ولی سایتی که به روز نشده، همچنان در معرض خطره. ربات های خودکار هم دائماً سایت ها رو برای پیدا کردن همین نسخه های قدیمی اسکن می کنن. برای همین مستندات رسمی وردپرس صراحتاً توصیه می کنه «همیشه نسخه ی وردپرس رو به آخرین نسخه به روز نگه داری» و مطمئن بشی «افزونه ها همیشه به روز هستن» (WordPress Developer Resources)
داده ها و فایل ها انباشته می شن
با گذشت زمان، پایگاه داده پر از اطلاعات اضافه می شه، تصاویر بهینه نشده جمع می شن و فایل های موقت حجم هاست رو پر می کنن. نتیجه اش کند شدن تدریجی سایته که معمولاً کسی متوجهش نمی شه تا وقتی مشتری ها شکایت کنن یا رتبه ی گوگل افت کنه
سرویس های بیرونی عوض می شن
درگاه پرداخت، سرویس پیامک، نقشه، ابزارهای آماری و هر سرویسی که به سایت وصله، ممکنه روش اتصالش رو تغییر بده. اگه کسی این تغییرات رو دنبال نکنه، یه روز پرداخت یا ارسال پیامک بی صدا از کار میفته
پشتیبانی سایت شامل چه کارهایی می شه؟
به روزرسانی منظم
به روزرسانی هسته ی سیستم مدیریت محتوا، قالب و افزونه ها، با رعایت ترتیب و بعد از بکاپ گیری. به روزرسانی های بزرگ بهتره اول روی یه نسخه ی آزمایشی تست بشن تا اگه ناسازگاری پیش اومد، سایت اصلی آسیب نبینه
بکاپ گیری و تست بازیابی
بکاپ خودکار از فایل ها و پایگاه داده، با چند نسخه ی قدیمی تر و نگهداری در جایی بیرون از همون هاست. مستندات وردپرس توصیه می کنه از پایگاه داده «مرتب بکاپ بگیری و همیشه قبل از به روزرسانی» و نسخه ها رو در چند جای جدا مثل سرور، فضای ابری و کامپیوتر شخصی نگه داری (WordPress Developer Resources). نکته ای که کمتر کسی بهش توجه می کنه، تست بازیابیه؛ بکاپی که هیچ وقت تست نشده، ممکنه روز مبادا کار نکنه
امنیت
بررسی دوره ای فایل ها برای کد مخرب، کنترل حساب های کاربری، استفاده از رمزهای قوی، فعال بودن گواهی SSL، محدود کردن تلاش های ورود ناموفق و پایش هشدارهای امنیتی. اگه سایت هک بشه، پاکسازی، بستن راه نفوذ و رفع پیامدهای سئویی هم بخشی از پشتیبانیه
سرعت و عملکرد
بررسی سرعت سایت روی موبایل، بهینه سازی تصاویر، تنظیم کش و پاکسازی پایگاه داده. تیم web.dev گوگل برای سرعت معیار مشخص داده؛ مثلاً بزرگ ترین بخش محتوای صفحه باید ظرف ۲٫۵ ثانیه از شروع بارگذاری نمایش داده بشه (web.dev). پشتیبان خوب این شاخص ها رو دوره ای بررسی می کنه و قبل از اینکه افت سرعت به مشکل جدی تبدیل بشه، جلوش رو می گیره
پایش و در دسترس بودن
ابزارهای پایش، در دسترس بودن سایت رو در فواصل کوتاه چک می کنن و اگه سایت از دسترس خارج بشه، فوراً هشدار می دن. این یعنی مشکل قبل از اینکه مشتری ها متوجه بشن، شناسایی و رفع می شه
سئوی فنی پایه
بررسی خطاهای سرچ کنسول، لینک های خراب، صفحه های ۴۰۴، ریدایرکت ها و مشکلات ایندکس. خیلی از افت های رتبه ی ناگهانی، به مشکلات فنی ساده ای برمی گردن که اگه به موقع دیده بشن، به راحتی قابل رفع هستن
تغییرات و پشتیبانی محتوایی
اضافه کردن صفحه یا محصول، تغییر متن ها، به روز کردن اطلاعات تماس و قیمت ها و هر تغییر کوچیکی که کسب وکار در طول زمان لازم داره. بعضی قراردادهای پشتیبانی تعداد مشخصی ساعت در ماه برای این کارها در نظر می گیرن
هزینه ی نداشتن پشتیبانی
خیلی از کسب وکارها پشتیبانی رو هزینه ی اضافه می بینن، تا روزی که اولین مشکل جدی پیش بیاد. هزینه ی واقعی نداشتن پشتیبانی معمولاً تو چند جا خودش رو نشون می ده
- زمانی که سایت از دسترس خارجه و مشتری از دست می ره
- هزینه ی پاکسازی سایت هک شده که معمولاً از چند ماه پشتیبانی بیشتره
- افت رتبه ی گوگل به خاطر کندی، خطاهای فنی یا اخطار امنیتی
- از دست رفتن داده ها وقتی بکاپ سالمی وجود نداره
- آسیب به اعتبار برند وقتی مشتری با سایت خراب روبه رو می شه
تو بیشتر موارد، هزینه ی رفع یه بحران از هزینه ی یک سال پشتیبانی منظم بیشتره. پشتیبانی در واقع یه بیمه ست؛ ارزشش رو روزی می فهمی که بهش نیاز داری
پشتیبانی فروشگاه اینترنتی؛ حساس تر از بقیه
فروشگاه های اینترنتی به خاطر ماهیت کارشون، به پشتیبانی دقیق تری نیاز دارن. تو یه سایت شرکتی، اگه یه افزونه بعد از به روزرسانی مشکل پیدا کنه، شاید یه فرم چند ساعت کار نکنه. ولی تو فروشگاه، همین مشکل ممکنه یعنی سبد خریدی که خالی می شه، درگاهی که پرداخت رو ثبت نمی کنه یا موجودی ای که درست کم نمی شه. هر ساعت از این مشکلات مستقیماً فروش از دست رفته ست
برای همین، تو فروشگاه ها به روزرسانی ها حتماً باید اول روی نسخه ی آزمایشی تست بشن، مسیر خرید از انتخاب محصول تا پرداخت به صورت دوره ای بررسی بشه و بکاپ ها با فاصله ی کوتاه تری گرفته بشن، چون سفارش ها و اطلاعات مشتری ها هر روز تغییر می کنن. اطلاعات مشتری ها هم باید با دقت بیشتری محافظت بشن
پشتیبانی و سئو؛ دو کار به هم پیوسته
خیلی ها پشتیبانی فنی و سئو رو دو کار جدا می بینن، ولی در عمل خیلی به هم وابسته ان. سایتی که کند شده، صفحه هاش خطای ۴۰۴ می دن یا بعد از هک شدن پر از لینک های اسپم شده، هر چقدر هم محتوای خوبی داشته باشه، تو گوگل افت می کنه. از طرف دیگه، تغییراتی که برای سئو انجام می شن، مثل تغییر آدرس ها یا ساختار صفحه ها، اگه بدون دقت فنی انجام بشن، می تونن سایت رو دچار مشکل کنن
بهترین حالت اینه که کسی که پشتیبانی فنی سایت رو انجام می ده، با سئو هم آشنا باشه یا حداقل با متخصص سئو هماهنگ کار کنه. مثلاً بعد از هر تغییر بزرگ، سرچ کنسول رو برای خطاهای جدید بررسی کنه و اگه صفحه ای حذف یا جابه جا شد، ریدایرکت درست تنظیم بشه
قرارداد پشتیبانی چه چیزهایی باید داشته باشه؟
قرارداد پشتیبانی هم مثل قرارداد طراحی، باید ساده ولی روشن باشه. چند بند اصلی هست که بهتره حتماً توش بیاد
- فهرست کارهای دوره ای و فاصله ی انجام هر کدوم
- زمان پاسخ گویی در شرایط عادی و اضطراری
- تعداد ساعت یا نوع تغییرات محتوایی که داخل قرارداده
- محل نگهداری بکاپ ها و تعداد نسخه ها
- نحوه ی گزارش دهی ماهانه
- مسئولیت در صورت هک شدن یا از دسترس خارج شدن سایت
- مالکیت دسترسی ها و شرایط پایان همکاری
خودم انجام بدم یا بسپرم؟
اگه سایت ساده ای داری، با سیستم مدیریت محتوا آشنایی و وقت کافی داری، می تونی بخشی از کارها رو خودت انجام بدی؛ مثل بررسی هفتگی به روزرسانی ها و چک کردن بکاپ ها. ولی کارهایی مثل رفع ناسازگاری بعد از به روزرسانی، پاکسازی سایت هک شده، بهینه سازی سرعت و بررسی های امنیتی معمولاً به تخصص نیاز دارن
برای فروشگاه های اینترنتی، سایت هایی که درآمد مستقیم ازشون میاد یا سایت هایی که اطلاعات مشتری رو نگهداری می کنن، سپردن پشتیبانی به یه متخصص تقریباً ضروریه. چند ساعت از دسترس خارج بودن یا یه نقص امنیتی تو این سایت ها، می تونه هزینه ی سنگینی داشته باشه
یه سناریوی آشنا
یه فروشگاه کوچیک لوازم خانگی رو تصور کن که سه سال پیش سایتش ساخته شده و از اون موقع کسی بهش دست نزده. پیشخوان سایت پر از اعلان به روزرسانیه و صاحب فروشگاه از ترس خراب شدن، هیچ کدوم رو نزده. یه روز یکی از افزونه های قدیمی که آسیب پذیری شناخته شده داشته، راه نفوذ می شه و چند صد صفحه ی اسپم با لینک های تبلیغاتی به سایت اضافه می شه. چند هفته طول می کشه تا متوجه بشن؛ وقتی که ورودی گوگل افت کرده و مرورگرها برای سایت هشدار نشون می دن
حالا باید سایت پاکسازی بشه، راه نفوذ بسته بشه، صفحه های اسپم از ایندکس گوگل حذف بشن و چند ماه صبر کرد تا اعتبار سایت برگرده. همه ی این ها با یه بکاپ سالم و به روزرسانی منظم، احتمالاً هیچ وقت اتفاق نمیفتاد
چطور پشتیبان سایت مناسب انتخاب کنیم؟
این سوال ها کمک می کنن قبل از بستن قرارداد، تصویر روشنی از خدمات داشته باشی
- دقیقاً چه کارهایی، با چه دوره ای انجام می شه؟
- بکاپ ها کجا و با چند نسخه نگهداری می شن و آخرین بار کی تست بازیابی شده؟
- به روزرسانی ها مستقیم روی سایت اصلی انجام می شه یا اول روی نسخه ی آزمایشی؟
- اگه سایت از دسترس خارج بشه، زمان پاسخ گویی چقدره؟
- گزارش ماهانه از کارهای انجام شده ارائه می شه؟
- تغییرات محتوایی جزو قرارداده یا جداگانه حساب می شه؟
- اگه سایت هک بشه، پاکسازی جزو خدماته؟
- دسترسی ها و مالکیت سایت دست کیه؟
پشتیبانی که کارش رو بلده، از این سوال ها استقبال می کنه و جواب های روشن و مکتوب می ده. اگه می خوای ببینی یه پکیج پشتیبانی کامل معمولاً شامل چه کارهایی می شه و گزارش دهیش چطوره، صفحه ی پشتیبانی سایت این خدمات رو با جزئیات توضیح داده
یه چک لیست ساده ی ماهانه
حتی اگه پشتیبانی رو به کسی سپردی، خوبه این موارد رو هر ماه خودت هم مرور کنی یا از پشتیبانت گزارششون رو بخوای
- آخرین بکاپ کی گرفته شده و کجا ذخیره شده
- آیا به روزرسانی معوقه ای وجود داره
- سرعت صفحه ی اصلی و یه صفحه ی مهم روی موبایل
- خطاهای جدید در سرچ کنسول
- کار کردن فرم ها، درگاه پرداخت و ارسال ایمیل
- تاریخ تمدید دامنه، هاست و گواهی SSL
- حساب های کاربری قدیمی که باید حذف بشن
این چک لیست بیشتر از نیم ساعت در ماه وقت نمی گیره، ولی خیلی از مشکلات رو قبل از جدی شدن نشون می ده
نشونه هایی که می گن سایتت به پشتیبانی نیاز داره
- پیشخوان سایت پر از اعلان به روزرسانی انجام نشده ست
- سایت روی موبایل کند شده
- فرم ها یا پرداخت گاهی کار نمی کنن
- گوگل یا مرورگرها هشدار امنیتی نشون می دن
- نمی دونی آخرین بکاپ سالم کی گرفته شده
- طراح قبلی دیگه در دسترس نیست
اگه حتی یکی از این نشونه ها رو می بینی، بهتره قبل از اینکه مشکل بزرگ تر بشه، یه بررسی کامل روی سایت انجام بشه. بیشتر این مشکلات اگه زود دیده بشن، با هزینه ی کم قابل رفع هستن
پشتیبانی سایت های اختصاصی و غیروردپرسی
همه ی سایت ها با وردپرس ساخته نشدن. خیلی از کسب وکارها سایتی دارن که با PHP، لاراول یا فریم ورک های دیگه به صورت اختصاصی برنامه نویسی شده. منطق پشتیبانی این سایت ها همونه، ولی جزئیاتش فرق داره. اینجا خبری از دکمه ی به روزرسانی افزونه نیست و هر تغییری باید تو کد انجام بشه، تست بشه و بعد روی سرور اصلی منتقل بشه
تو این سایت ها، به روز نگه داشتن نسخه ی PHP، کتابخونه ها و وابستگی های پروژه اهمیت زیادی داره. کتابخونه ای که سال ها به روز نشده، ممکنه همون حفره ی امنیتی ای باشه که مهاجم دنبالشه. مستندسازی هم نقش مهمی پیدا می کنه؛ اگه برنامه نویس اصلی در دسترس نباشه و هیچ توضیحی درباره ی ساختار کد وجود نداشته باشه، حتی یه تغییر ساده هم ممکنه روزها طول بکشه
برای همین، اگه سایتت اختصاصیه، از پشتیبانت بخواه کد رو تو یه مخزن نسخه بندی شده نگه داره، تغییرات رو ثبت کنه و یه نسخه ی آزمایشی جدا برای تست داشته باشه. این سه کار ساده، نگهداری سایت رو در طول سال ها خیلی کم هزینه تر و امن تر می کنه
سوال های رایج
سایت تازه ساز هم پشتیبانی لازم داره؟
بله. حتی سایتی که تازه ساخته شده، از هفته ی اول به روزرسانی های جدید دریافت می کنه و به بکاپ نیاز داره. بهتره پشتیبانی از همون روز تحویل شروع بشه
پشتیبانی سایت با هاستینگ فرق داره؟
بله. شرکت هاستینگ مسئول سرور و زیرساخته، ولی معمولاً مسئولیتی در قبال به روزرسانی سیستم مدیریت محتوا، افزونه ها، امنیت داخل سایت یا رفع خطاهای سایت نداره
بکاپ هاست کافی نیست؟
بکاپ هاست خوبه، ولی معمولاً تو همون سرور نگهداری می شه. اگه مشکل از خود سرور باشه یا حساب هاست از دسترس خارج بشه، این بکاپ هم ممکنه در دسترس نباشه. یه نسخه ی مستقل بیرون از هاست لازمه
هر چند وقت یه بار باید سایت رو به روز کرد؟
به روزرسانی های امنیتی بهتره هر چه زودتر اعمال بشن. برای بقیه ی به روزرسانی ها، بررسی هفتگی یا دو هفته یه بار برای بیشتر سایت ها مناسبه
پشتیبانی سایت چقدر هزینه داره؟
بستگی به اندازه ی سایت، نوعش و کارهایی که داخل قرارداد قرار می گیره داره. سایت شرکتی ساده معمولاً به پشتیبانی سبک تری نسبت به فروشگاه پرترافیک نیاز داره. مهم تر از عدد، اینه که دقیقاً بدونی بابت چه کارهایی پرداخت می کنی
جمع بندی
سایت یه دارایی زنده ست که برای سالم موندن به مراقبت منظم نیاز داره. به روزرسانی، بکاپ، امنیت، سرعت و بررسی های فنی، کارهایی هستن که اگه به موقع انجام بشن، جلوی بیشتر مشکلات رو می گیرن و اگه فراموش بشن، دیر یا زود هزینه ی سنگینی دارن. چه این کارها رو خودت انجام بدی و چه به متخصص بسپری، مهم اینه که برنامه ی مشخص و منظمی براشون داشته باشی. برای مطالب بیشتر درباره ی امنیت، سرعت و سئوی سایت هم می تونی وبلاگ kamranh.com رو ببینی